Content

Konstruowanie treningów twórczości - cele

W praktyce trenerskiej dość często spotykam się z określaniem celu treningu w następujący sposób: „chodzi o to, żeby pracownicy byli bardziej kreatywni…”.

Moje pytanie „po co? ” powoduje po drugiej stronie wyraźną konsternację. Wszak wszystkim wiadomo, że pracownik powinien być kreatywny! Zapomina się jednak, że szczegółowe umiejętności trenowane podczas szkolenia z twórczości powinny być dostosowane do potrzeb, wynikających ze specyfiki wykonywanej pracy. Z drugiej strony, kreatywność jest zdolnością uniwersalną (podobnie jak inteligencja), po-zwalającą nam wymyślać nowe i użyteczne rozwiązania w różnych dziedzinach.

 

Trening twórczości powinien zatem realizować dwie grupy celów: rozwijanie ogólnych zdolności i umiejętności twórczych oraz zapewnienie narzędzi i ukierunkowanie procesu twórczego na specyfikę pracy uczestników. Pierwsza grupa celów jest względnie niezmienna i będzie podstawą tworzenia wszelkich całościowych szkoleń twórczych. Cele specyficzne są z kolei ściśle zależne od zdiagnozowanych potrzeb grupy. Trzeba zdecydować, które z nich będą odpowiednie dla określonych zespołów. Są takie, którym wystarczy realizacja celów niespecyficznych, inne z kolei wymagają bardzo specjalistycznych technik twórczych, a nawet dodatkowych umiejętności, kompetencji twórczych i wiedzy (na przykład dział kreacji czy zespół zarządzania kulturą).

Różnorodność i eklektyzm

  1. Trening twórczości jako forma szkolenia, oparta na ćwiczeniu umiejętności, może przyjmować różne postaci. Główne różnice wynikają z przyjętych podstawowych założeń, dotyczących definiowania kompetencji i czynności, składających się na twórcze myślenie. Przykład takich odmiennych podejść do trenowania twórczego myślenia stanowią prezentowane poniżej propozycje treningów:
  2. Treningi myślenia dywergencyjnego (twórczość utożsamiana jest z myśleniem dywergencyjnym, umożliwiającym poszukiwanie wielu różnorodnych rozwiązań).
  3. Trening oparty na przełamywaniu przeszkód mentalnych (propozycje ćwiczeń Van Oecha i trening abarietyczny Dobrołowicza).
  4. Trening myślenia lateralnego (termin, zaproponowany przez Edwarda deBono, określa rodzaj treningu, nastawionego na przełamywaniu przyzwyczajeń w myśleniu i ćwiczeniu nawyku podchodzenia do problemu z różnych stron) – integruje dwa powyższe podejścia.
  5. Trening operacji umysłowych, zaproponowany przez Edwarda Nęckę. Idea konstrukcji warsztatu została wyprowadzona z poznawczego modelu rozwiązywania problemów. Przekształcanie elementów problemu przebiega poprzez wykorzystanie różnych operacji mentalnych. Ćwicząc sprawność posługiwania się nimi na poziomie świadomym oraz intuicyjnym, zwiększamy kreatywność. Nęcka wyróżnił sześć operacji umysłowych szczególnie przydatnych w procesie twórczym: abstrahowanie, dokonywanie skojarzeń, myślenie dedukcyjne i indukcyjne, metaforyzowanie oraz transformowanie. Innym, wpisującym się w ten nurt, programem jest trening kreatywności Krzysztofa Szmidta. Do konstrukcji warsztatów wykorzystał on koncepcję Margaret Boden, wyróżniającą trzy procesy twórcze: eksploracje (analiza, odkrywanie różnych aspektów problemu), kombinacje (synteza, łączenie idei) i transformowanie (przekształcanie, cech, funkcji, znaczeń itd.)
  6. Treningi fazowe. Ta grupa treningów skupia się na rozwinięciu sprawności w działaniu w poszczególnych fazach procesu twórczego rozwiązywania problemów. Przykładem programu opartego na podziale fazowym jest KRT (Kreatywne Rozwiązywanie Problemów, ang. CPS), zaproponowane przez Treffingera, Isaksena i Stead-Dorva-la. Metoda KRT opiera się na wykorzystywaniu naprzemiennie myślenia dywergencyjnego i konwergencyjnego w odniesieniu do etapów poszukiwania i analizy problemów, generowania rozwiązań oraz ewaluacji i wdrożenia pomysłów. Innym modelem programu treningowego jest pomysł Geoffa Petty, oparty na jego podziale procesu twór-czego na fazy: inspiracji, klaryfikacji, selekcji (distilation), pracy (perspiration), ewaluacji i inkubacji.
  7. Cykle szkoleń. W szkołach wyższych prowadzone są treningi bardziej szczegółowo ujmujące fragmenty procesu twórczego i rozwijające wybrane umiejętności, zgodnie z pewnym założonym programem teoretycznym. Przykładowo, tak zwana szkoła krakowska, której trenerzy prowadzą warsztaty między innymi w Uniwersytecie Jagiellońskim czy Szkole Wyższej Psychologii Społecznej, rozróżnia treningi twórczości i treningi twórczego rozwiązywania problemów. Z kolei w Akademii Pedagogiki Specjalnej, wedle relacji Macieja Karwowskiego z zespołem, prowadzone są treningi znacznie bardziej rozdzielające umiejętności twórcze: trening „abarietyczny” (poświęcony przełamywaniu barier w twórczym myśleniu), trening stymulowania twórczego myślenia i trening heurystyk.

WYBRANE ARTYKUŁY

  • Wywiad numeru 7 - Kontrolowany brak kontroli

    Burza w szklance wody?

    Coaching z perspektywy systemowej

    Podstawowe założenia: mechanizmy blokujące efektywność w coachingu zespołowym

    Podstawowe założenia: mechanizmy blokujące efektywność w coachingu zespołowym

    Wywiad numeru 6 - Inteligencja bez samoświadomości

background_origami_small background_origami_big